Informacja o narkotykach u dziecka uruchamia lęk, złość i poczucie winy. Najważniejsza jest jednak szybka, spokojna reakcja: ocena bezpieczeństwa, rozmowa oparta na faktach oraz kontakt ze specjalistą.
Co zrobić, kiedy nastolatek bierze narkotyki?
Najpierw oddziel sytuację nagłą od problemu wymagającego zaplanowanej interwencji. Jeżeli młody człowiek jest nieprzytomny, ma drgawki, oddycha nieregularnie, jest skrajnie pobudzony, zdezorientowany albo ma omamy, zadzwoń pod numer 112 lub 999. Przytomność, oddech i bezpieczeństwo mają pierwszeństwo przed pytaniami o nazwę substancji.
Zabezpiecz zdrowie i zbierz informacje
Nie zostawiaj nastolatka samego. Usuń przedmioty mogące spowodować uraz, zachowaj znalezione opakowania i przekaż ratownikom możliwie dokładne informacje: co zostało przyjęte, w jakiej ilości oraz o jakiej porze. Osobę nieprzytomną, lecz oddychającą, ułóż w pozycji bezpiecznej i regularnie kontroluj oddech. Przy braku prawidłowego oddechu rozpocznij resuscytację zgodnie z poleceniami dyspozytora.
Nie rozpoczynaj rozmowy podczas odurzenia
Rozmowa interwencyjna ma sens po ustąpieniu ostrego działania substancji. Pod wpływem narkotyku nastolatek może mieć zaburzoną ocenę sytuacji, pamięć i kontrolę emocji. Wybierz spokojne miejsce, ogranicz obecność postronnych osób i przygotuj trzy konkretne obserwacje, na przykład powrót pod wpływem, znalezione opakowanie oraz nieobecność w szkole.
Powiedz jasno, co zrobisz dalej
Nie pytaj wyłącznie: „Dlaczego to zrobiłeś?”. Taki początek zwykle uruchamia obronę. Powiedz: „Martwi mnie twój stan. Zależy mi na twoim bezpieczeństwie. Umówię konsultację ze specjalistą i chcę, żebyśmy poszli tam razem”.
„Rodzic nie musi podczas pierwszej rozmowy rozstrzygać, czy nastolatek jest już uzależniony. Powinien nazwać zauważone fakty, zadbać o bezpieczeństwo i zapowiedzieć konsultację. Spokojny ton nie wyklucza stanowczych granic. Najważniejszym celem pozostaje doprowadzenie młodej osoby do rzetelnej diagnozy”. – Joanna Szmurło, Dyrektor Ośrodka Revenu.
Jak rozpoznać narkotyki u nastolatka?
Pojedynczy objaw nie potwierdza używania substancji. Rozszerzone źrenice mogą wynikać ze stresu, a spadek ocen z kryzysu psychicznego lub konfliktu w klasie. Znaczenie ma zestaw zmian pojawiających się w podobnym czasie oraz ich wpływ na codzienne funkcjonowanie. Oficjalne materiały wskazują między innymi nagłe wahania nastroju, nowe tajemnicze znajomości, zaniedbywanie obowiązków, nietypowe zapachy, zaburzenia koordynacji i znalezione akcesoria.
Zapisuj daty i sytuacje, zamiast tworzyć ogólne oceny. Taka notatka ułatwi rozmowę oraz konsultację diagnostyczną.
Zwróć uwagę na:
- powtarzające się powroty do domu w stanie odurzenia lub wyraźnego pobudzenia;
- nagłe problemy z pamięcią, mową, snem, apetytem albo koordynacją;
- znikające pieniądze, sprzedaż własnych rzeczy lub niewyjaśnione wydatki;
- susz, proszki, tabletki, foliowe woreczki, bibułki, fifki albo opalone folie;
- wycofanie z nauki, relacji i wcześniejszych zainteresowań połączone z dalszym używaniem substancji.
Domowy test z moczu lub śliny może dostarczyć dodatkowej informacji, lecz nie zastępuje diagnozy. Wynik zależy od rodzaju środka, czasu od użycia i czułości badania. Test przeprowadzony potajemnie może też pogłębić konflikt. Decyzję warto omówić wcześniej z terapeutą uzależnień lub lekarzem.
Raport ESPAD 2024 pokazuje skalę zagrożenia. Marihuany lub haszyszu używało choć raz 16,9 procent uczniów w wieku 15–16 lat oraz 33,1 procent uczniów w wieku 17–18 lat. W ciągu 30 dni przed badaniem sięgało po nie odpowiednio 8,0 i 10,7 procent badanych.
Gdzie zgłosić problem narkotyków u dziecka?
Pierwszym adresem może być poradnia leczenia uzależnień, psycholog szkolny, poradnia psychologiczno-pedagogiczna albo placówka specjalizująca się w pracy z młodzieżą. Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” działa pod numerem 800 199 990 codziennie w godzinach 16.00–21.00. W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
Wybierając miejsce, zapytaj o doświadczenie zespołu z osobami w wieku 16–26 lat, zasady udziału rodziny, możliwość konsultacji psychiatrycznej oraz sposób postępowania w razie przerwania terapii. Leczenie uzależnienia od narkotyków u młodzieży i nastolatków powinno rozpoczynać się od diagnozy.
Pomoc dla nastolatka uzależnionego od narkotyków
Diagnoza obejmuje rodzaj substancji, częstotliwość używania, utratę kontroli, objawy odstawienia, szkody zdrowotne, sytuację szkolną i relacje. Specjalista sprawdza również stan psychiczny. Jeżeli obok używania narkotyków występuje trwałe obniżenie nastroju, potrzebna może być równoległa pomoc, w tym leczenie depresji u dzieci i młodzieży.
Leczenie uzależnień młodzieży wymaga podjęcia stosownej decyzji
Nie musisz samodzielnie ustalać rozpoznania ani wybierać całego programu. Twoim zadaniem jest przerwanie zwlekania, zabezpieczenie nastolatka i doprowadzenie do pierwszej konsultacji. Jeżeli potrzebujesz oceny sytuacji oraz planu dalszych działań, skontaktuj się z Ośrodkiem Revenu telefonicznie pod numerem +48 884 709 645 lub pocztą elektroniczną: revenu@revenu.pl.
