Pierwsze sygnały rzadko tworzą wyraźny obraz. Częściej pojawiają się jako drobne zmiany: inne reakcje emocjonalne, ukrywanie planów, spadek zaangażowania w szkołę lub pracę oraz częstsze picie. Znając codzienny rytm młodej osoby, zauważysz różnicę wcześniej niż otoczenie.
Pierwsze objawy uzależnienia od alkoholu u nastolatków
Samo spróbowanie alkoholu nie jest równoznaczne z uzależnieniem. Niepokój powinien wzbudzić powtarzalny schemat, w którym picie zaczyna zajmować coraz ważniejsze miejsce, wpływa na decyzje i prowadzi do strat. Liczy się częstotliwość, ilość, powód sięgania po alkohol oraz trudność w zatrzymaniu picia.
Alkohol staje się stałym elementem spotkań
Młoda osoba częściej wybiera wydarzenia, podczas których alkohol będzie dostępny. Może odrzucać zaproszenia bez picia, proponować alkohol jako główny punkt wieczoru albo namawiać znajomych do zakupu.
Pojawia się utrata kontroli nad ilością
Nastolatek zapowiada jeden napój, lecz kończy wieczór w stanie silnego upojenia. Próbuje ograniczyć picie, jednak szybko wraca do wcześniejszej ilości. Zdarzają się luki w pamięci, wymioty, urazy, konflikty lub powrót do domu bez świadomości części wydarzeń.
Utrata kontroli nie musi występować podczas każdego spotkania. Alarmujące są powtarzające się sytuacje, w których plan i przebieg picia się rozmijają. Młoda osoba może bagatelizować zdarzenie, obwiniać znajomych albo twierdzić, że następnym razem zachowa umiar.
Rośnie tolerancja na alkohol
Tolerancja polega na potrzebie wypicia większej ilości, aby uzyskać efekt. Rodzic lub partner może zauważyć, że osoba pije szybciej, wybiera mocniejsze trunki albo pozostaje pozornie sprawna po dawce, po której wcześniej wyraźnie traciła kontrolę.
Zapamiętaj!
Brak upojenia nie świadczy o bezpieczeństwie. Rosnąca tolerancja bywa jednym z symptomów uzależnienia od alkoholu u młodzieży, zwłaszcza razem z częstym piciem, głodem alkoholu i zaniedbywaniem obowiązków.
Alkohol służy do zmiany samopoczucia
Szczególnej uwagi wymaga picie „na odwagę”, „na sen”, „na stres” lub po konflikcie. Młody człowiek może zacząć traktować alkohol jako podstawowy sposób wyciszania lęku, smutku, złości czy napięcia. Bez niego czuje się sztywny, wycofany albo rozdrażniony.
Obniżony nastrój i lęk mogą współwystępować z piciem oraz wzajemnie się nasilać. Potrzebna jest ocena całego obrazu, ponieważ właściwa pomoc może obejmować także leczenie depresji u dzieci i młodzieży, bez przypisywania każdego objawu wyłącznie alkoholowi.
„Pierwszym alarmem nie zawsze jest częste upijanie się. Czasem wcześniej widać zmianę funkcji alkoholu: młoda osoba zaczyna pić, aby znieść napięcie, zasnąć albo poczuć się swobodnie wśród ludzi. Szczególnie niepokoi powtarzalność oraz rosnąca trudność w przeżywaniu emocji bez substancji”. – Joanna Szmurło, Dyrektor Ośrodka Revenu
Oznaki picia alkoholu przez młodzież widoczne na co dzień
Uzależnienie rozwija się w zachowaniu, relacjach i sposobie organizowania dnia. Pojedynczy spadek oceny albo kłótnia nie przesądza o problemie. Większą wagę ma zbieg zmian utrzymujących się przez tygodnie i powiązanych z okazjami do picia.
Najczęstsze sygnały obejmują:
- nagłe pilnowanie telefonu, kasowanie wiadomości i unikanie pytań o miejsce pobytu;
- częste prośby o pieniądze, znikające kwoty lub niewyjaśnione wydatki;
- woń alkoholu maskowaną gumą, perfumami albo płynem do płukania ust;
- późne powroty, zaburzenia równowagi, bełkotliwą mowę, przekrwione oczy i senność;
- opuszczanie lekcji, spóźnienia, spadek wyników oraz rezygnację z wcześniejszych zainteresowań;
- drażliwość, wybuchy złości, niepokój, potliwość albo drżenie po okresie bez alkoholu.
Jak rozpoznać alkoholizm u nastolatka bez pochopnej diagnozy?
Rozpoznanie uzależnienia należy do specjalisty. Bliska osoba może jednak zebrać obserwacje i sprawdzić, czy picie tworzy trwały wzorzec. Pomocne są konkretne pytania: jak często młody człowiek pije, ile wypija, czy próbował ograniczyć alkohol, czy odczuwa silną chęć picia i czy ponosi powtarzalne konsekwencje.
Według badania ESPAD 2024 alkohol piło kiedykolwiek 72,9 procent polskich uczniów w wieku 15–16 lat, a 39,1 procent piło w ciągu 30 dni przed badaniem. W tej grupie 13 procent deklarowało co najmniej jedno upicie w ostatnim miesiącu. Dane nie diagnozują uzależnienia, lecz pokazują, że kontakt z alkoholem wśród nastolatków pozostaje częsty.
Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że wczesne rozpoczęcie używania substancji wiąże się z większym ryzykiem uzależnienia i problemów w dorosłości. Alkohol u osób młodych łączy się również z trudnościami emocjonalnymi, społecznymi i szkolnymi.
W procesie diagnozy warto uwzględnić leczenie zaburzeń lękowych u młodzieży, jeżeli napięcie, napady paniki lub unikanie sytuacji społecznych utrzymują się także w okresach trzeźwości.
A co, gdy objawy wymagają pilnej reakcji?
Nie zwlekaj z pomocą, jeżeli pojawiają się utraty przytomności, problemy z oddychaniem, drgawki, urazy głowy, silne pobudzenie, omamy lub myśli samobójcze. W stanie bezpośredniego zagrożenia życia wezwij pogotowie. Przy powtarzającym się piciu umów konsultację ze specjalistą terapii uzależnień, psychologiem albo lekarzem.
Revenu wspiera osoby w wieku 16–26 lat. Jeżeli rozpoznajesz opisane sygnały, zadzwoń pod numer +48 884 709 645 albo napisz na adres revenu@revenu.pl. Rozmowa ze specjalistą pomaga ocenić skalę problemu i ustalić bezpieczny dalszy krok.
