Według danych Światowej Organizacji Zdrowia depresja do 2030 roku stanie się najpowszechniejszą chorobą na świecie. Co ciekawe, rzadko zaczyna się od wyraźnego smutku czy łez. Częściej przychodzi po cichu, zmieniając codzienne zachowania, relacje i sposób reagowania na świat. Jeśli jesteś rodzicem, opiekunem albo bliską osobą młodego człowieka w wieku 16–26 lat, ten artykuł pomoże Ci zauważyć sygnały, obok których łatwo przejść obojętnie.
Źródło: www.freepik.com/free-photo/woman-going-through-abortion-process_29309818.htm#fromView=search&page=1&position=5&uuid=2d8b483c-ea77-41fb-8139-a38376d9af78&query=zaburzenia+emocjonalne
1. Przewlekłe zmęczenie bez wyraźnej przyczyny – pierwsza oznaka depresji u nastolatków
Zmęczenie, które nie mija po śnie ani weekendzie, bywa pierwszym sygnałem, że coś się dzieje. Nastolatek wstaje niewyspany, szybko traci energię, unika aktywności, które wcześniej sprawiały mu radość. Często bywa to mylone z lenistwem albo buntem wieku dorastania. Tymczasem organizm w depresji działa wolniej, a codzienne obowiązki zaczynają przerastać.
„U młodych osób zmęczenie bywa maską depresji. Rodzice widzą brak sił, ale nie dostrzegają ogromnego wysiłku, jaki nastolatek wkłada w samo funkcjonowanie” – Joanna Szmurło, Dyrektor Ośrodka Revenu.
2. Wycofanie z relacji i izolowanie się
Kiedy kontakt z rówieśnikami nagle zanika, a pokój jest jedynym bezpiecznym miejscem, warto się zatrzymać. Objawy depresji u nastolatków bardzo często obejmują unikanie rozmów, spotkań i wspólnych aktywności.
Nie chodzi o chwilową potrzebę samotności. Sygnałem ostrzegawczym jest długotrwałe zamykanie się na innych i rezygnacja z relacji, które wcześniej były ważne.
„Izolacja społeczna u młodych ludzi często wynika z poczucia bycia niezrozumianym. Nastolatek nie zawsze potrafi nazwać to, co przeżywa, więc po prostu się wycofuje” – Agnieszka Puszko, Kierownik Ośrodka Revenu.
3. Spadek koncentracji i problemy z nauką mogą być objawami depresji u nastolatków (ale nie muszą)
Gorsze oceny, zapominanie o obowiązkach, trudność w skupieniu uwagi pojawiają się nagle i utrzymują się mimo starań. To nie zawsze brak motywacji. Powód jest prosty: mózg w depresji pracuje inaczej. Przetwarzanie informacji staje się wolniejsze, a proste zadania zaczynają męczyć.
„Wielu nauczycieli widzi problem dopiero przy ocenach. Tymczasem spadek koncentracji bywa jednym ze wcześniejszych objawów depresji” – Krzysztof Zaniewski, nauczyciel i socjoterapeuta.
4. Drażliwość i nagłe wybuchy złości
U nastolatków depresja często nie wygląda jak smutek. Zamiast tego pojawia się rozdrażnienie, impulsywność i napięcie. Rodzice słyszą podniesiony głos, widzą agresję słowną, a rzadko łączą to z obniżonym nastrojem. Tymczasem to forma radzenia sobie z nadmiarem emocji.
5. Zaburzenia snu
Spośród sygnałów, których nie wolno bagatelizować wyróżniamy problemy z zasypianiem, częste wybudzenia albo przesypianie większości dnia. Pamiętaj, że sen reguluje emocje, a jego zaburzenia pogłębiają trudności psychiczne.
W badaniach Instytutu Psychiatrii i Neurologii wykazano, że ponad 60 procent Polaków wykazuje problemy z depresją w połączeniu z istotnymi problemami ze snem.
„Sen jest jednym z pierwszych obszarów, który się rozregulowuje. Jego jakość mówi bardzo dużo o stanie psychicznym młodego człowieka” – Marian Kociuba, Specjalista Terapii Uzależnień.
6. Zmiany w apetycie i masie ciała
Jedzenie przestaje sprawiać przyjemność albo staje się sposobem regulowania emocji. Nagłe chudnięcie lub przybieranie na wadze bywa sygnałem alarmowym. Zmiany te często rozwijają się stopniowo, dlatego łatwo je przeoczyć w codziennym biegu.
7. Poczucie braku wartości i nadmierna samokrytyka – główne objawy depresji u nastolatków
Nastolatek coraz częściej mówi o sobie źle, umniejsza swoje osiągnięcia, porównuje się z innymi na własną niekorzyść. Wewnętrzny dialog staje się surowy i obciążający. Każdy błąd w tym przypadku urasta do rangi porażki.
8. Objawy somatyczne bez jasnej przyczyny
Chodzi o bóle głowy, brzucha, napięcie mięśniowe i częste wizyty u lekarzy bez jednoznacznej diagnozy. Ciało często przejmuje to, czego psychika nie potrafi wyrazić słowami.
Rekomendujemy zwrócić uwagę na powtarzalność i brak medycznego wyjaśnienia, w tym m.in.:
- bóle głowy pojawiające się głównie przed szkołą lub pracą – sygnał przeciążenia emocjonalnego;
- dolegliwości żołądkowe nasilające się w sytuacjach stresowych – reakcja organizmu na długotrwałe napięcie.
9. Myśli rezygnacyjne i poczucie braku sensu
To jeden z najbardziej niepokojących objawów. Nie zawsze przybiera formę otwartych deklaracji. Częściej są to zdania o zmęczeniu życiem, braku perspektyw, a także poczuciu bycia ciężarem.
„Rodzice boją się pytać wprost, a młodzi ludzie czekają, aż ktoś zauważy ich ból. Rozmowa bywa pierwszym krokiem do realnej pomocy” – Barbara Żukowska, superwizor i psychoterapeuta.
Depresja u nastolatków – objawy są ważne. Kiedy reagować?
Jeśli zauważasz konkretne objawy utrzymujące się przez minimum dwa tygodnie, należy skonsultować się ze specjalistą. Pamiętaj, że wczesna reakcja znacząco zwiększa skuteczność wsparcia.
Na co warto się zdecydować?
- rozmowa oparta na uważności i spokoju – bez oceniania i straszenia;
- kontakt ze specjalistą zdrowia psychicznego – umożliwiający rzetelną ocenę sytuacji.
„Najważniejsze jest poczucie bezpieczeństwa. Młody człowiek musi wiedzieć, że jego trudności są traktowane poważnie” – Małgorzata Szok, psycholog i terapeuta.
Dlaczego wsparcie ma znaczenie?
Badania Narodowego Funduszu Zdrowia pokazują, że liczba hospitalizacji psychiatrycznych młodzieży w Polsce systematycznie rośnie. Jednocześnie wielu młodych ludzi nigdy nie trafia do specjalisty, ponieważ objawy zostają uznane za etap dorastania.
„Każda rozmowa, każde zauważenie zmiany w zachowaniu, ma znaczenie. To często początek drogi do zdrowia” – Emilia Malinowska, wychowawca.
Kilka słów podsumowania
Jeśli czujesz, że ten artykuł opisuje kogoś bliskiego albo Ciebie samego, poszukaj profesjonalnego wsparcia. Ośrodek Revenu pracuje z młodymi osobami w wieku 16–26 lat, oferując bezpieczną i merytoryczną pomoc.
Skontaktuj się telefonicznie pod numerem +48 884 709 645 lub mailowo revenu@revenu.pl. Potraktuj tę rozmowę, jako pierwszy krok do realnej zmiany.
Depresja u nastolatków – FAQ
Jakie są najczęstsze pytania i odpowiedzi na temat depresji u nastolatków?
Czy depresja u nastolatków to to samo co zwykły smutek?
Nie. Smutek jest naturalną emocją i zwykle mija po kilku dniach. Depresja to zaburzenie zdrowia psychicznego, w którym obniżony nastrój, brak energii i trudności w codziennym funkcjonowaniu utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie i realnie wpływają na życie młodej osoby. W depresji pojawiają się także objawy fizyczne, problemy z myśleniem oraz relacjami.
Jakie są najczęstsze objawy depresji u nastolatków?
Najczęściej obserwowane objawy to długotrwałe zmęczenie, wycofanie z relacji, drażliwość, zaburzenia snu, spadek koncentracji, utrata zainteresowań oraz niskie poczucie własnej wartości. U części młodych osób pojawiają się również dolegliwości somatyczne, czyli bóle brzucha lub głowy bez wyraźnej przyczyny medycznej.
Czy depresja u nastolatków zawsze wygląda „poważnie”?
Nie. Wiele przypadków rozwija się stopniowo i przez długi czas bywa niezauważonych. Nastolatek może chodzić do szkoły, spotykać się z innymi, a jednocześnie wewnętrznie zmagać się z ogromnym napięciem. Właśnie dlatego tak łatwo pomylić pierwsze objawy z buntem, lenistwem lub zmiennością wieku dorastania.
