Przyczyny uzależnień od narkotyków

Powody, dla których ludzie sięgają po narkotyki są różnorodne. Oto niektóre z nich:

  • odurzenia się w celu chwilowego przeżycia przyjemnych wrażeń,
  • ciekawość poznania tego co nieznane, czasem tego co niedozwolone,
  • nuda, brak umiejętności organizowania czasu wolnego,
  • wpływ grupy rówieśniczej,
  • ucieczka od problemów zewnętrznych,
  • naśladowanie osób starszych.

Umowne fazy uzależnienia

  • Oto kilka umownych faz uzależnienia:
    1. Inicjacja – ten pierwszy etap, dotyczy wszystkich osób, które chociaż raz czegoś spróbowały.
    2. Faza eksperymentalna – charakteryzuje się „próbowaniem” narkotyków. Część osób może poprzestać na jednokrotnym lub kilkakrotnym spróbowania danej substancji, inni mogą kontynuować swoje doświadczenie i wejść w kolejny etap. Faza ta obejmuje pewien motyw poznawczy innymi słowy, jak działa dany narkotyk. Dla niektórych etap eksperymentowania może być ostatnią fazą procesu wchodzenia w używki i zakończyć się całkowitym zerwaniem kontaktu z nimi. Osoby, które nie rezygnują z narkotyków, wchodzą w kolejną fazę, którą można nazwać fazą używania substancji.

    Objawy uzależnienia od narkotyków w tej fazie (zmiany w wyglądzie i zachowaniu):

    • dziwny zapach włosów i ubrań,
    • nadmierne używanie środków zapachowych,
    • zaczerwienione oczy,
    • rozszerzone źrenice,
    • utrzymujący się katar,
    • wyraźna nadpobudliwość lun ospałość.
    1. Faza używania i nadużywania substancji – zdaniem wielu specjalistów, w przypadku narkotyków, w ogóle nie można mówić o fazie używania, gdyż każde spróbowanie stanowi już nadużywanie narkotyków. W odniesieniu do marihuany istnieje pogląd, że etap używania jest nieszkodliwy. Jednak wejście w fazę użycia substancji psychoaktywnej oznacza pojawienie się określonych konsekwencji przyjmowania narkotyków, a więc różnego rodzaju problemów w szkole, w pracy, w domu, w życiu rodzinnym czy osobistym. Etap ten przynosi coraz więcej negatywnych konsekwencji.

    Objawy uzależnień od narkotyków w tej fazie:

    • złe nastroje – dziwne smutki, zamykanie się w sobie,
    • agresywność,
    • porzucenie dotychczasowych zainteresowań,
    • agresja słowna,
    • pożyczanie pieniędzy, pierwsze kradzieże,
    • zaniedbywanie nawyków higienicznych,
    • pojawienie się pierwszych przedawkowań.
    1. Faza uzależnienia od narkotyków – według WHO to: „psychiczne, a niekiedy fizyczne stany wynikające z interakcji między żywym organizmem a lekiem, charakteryzujący się zmianami zachowania i innymi reakcjami, do których należy konieczność przyjmowania leku w sposób ciągły lub okresowy, w celu doświadczenia jego wpływu na psychikę, a niekiedy by uniknąć przykrych objawów towarzyszących braku leku. W tym etapie konieczna jest terapia uzależnienia od narkotyków, która przyjmuje różną postać leczenia uzależnień.Objawy uzależnień od narkotyków w tej fazie:
    • kłamstwo staje się patologiczne,
    • chroniczny kaszel,
    • wybuch wściekłości, agresja wobec najbliższych,
    • paranoje narkotyczne,
    • zerowe poczucie własnej wartości,
    • kłopoty z policją.

     

Szkody powodowane przez narkotyki

  • U niektórych doświadczenie z zażywaniem narkotyków kończy się w pierwszym lub kolejnym etapie ich używania. Faza inicjacji nie musi powodować „wpadnięcia” w nałóg. Osoby, które będą w danej fazie uzależnienia od narkotyków, mogą przez pewien czas utrzymywać się na tym etapie, a później wycofać się i całkowicie zrezygnować z dalszych doświadczeń. Może być też zupełnie odwrotnie, czyli dojdzie do zwiększenia ilość przyjmowania środków odurzających, co może być konsekwencją tzw. „ciągów”.
    • Wybrane przykłady szkód zdrowotnych i społecznych związanych z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych:

    Somatyczne szkody zdrowotne

    • Ostre zatrucie (przedawkowanie)
    • Wychudzenie, wyniszczenie
    • Zakrzepy w żyłach i zatory tętnicze
    • Infekcja HIV i choroba AIDS
    • Wirusowe zapalenie wątroby HBV, HCV, HDV, rzadziej HAV
    • Zakażenia bakteryjne, w tym posocznice – np. gronkowiec złocisty
    • Zapalenia płuc, oskrzeli, zatok
    • Owrzodzenie skrzydełek nosa i okolicy pod nosem
    • Martwica przegrody nosowej
    • Świerzb, grzybica
    • Choroby przenoszone droga płciową
    • Patologie ciąży i porodu
    • Napady drgawkowe
    • Ropnie, ropowice skóry w miejscach po zastrzykach

    Psychiczne szkody zdrowotne

    • Bezsenność
    • Depresja / próby samobójcze
    • Zaburzenia nastroju (agresja, drażliwość, przygnębienie, apatia)
    • Zaburzenia pamięci
    • Ostre i przewlekłe psychozy
    • Zaburzenia seksualne
    • Zespoły organiczne, np. otępienie
    • Zaburzenia uczuciowości

    Szkody społeczne

    • Osłabienie więzi rodzinnych
    • Bezdomność
    • Bezrobocie
    • Konflitky z prawem
    • Inwalidztwo
    • Utrała zdolności do samodzielnego i odpowiedzialnego funkcjonowania
    • Obciążenie społeczeństwa pomocą socjalną

     

  • Osoba współuzależniona przejawia silną koncentrację myśli, uczuć i zachowań na zachowaniach alkoholowych osoby pijącej.
  • Stara się znaleźć usprawiedliwienie sytuacji picia, zanegować problem (często konieczność podjęcia terapii odwykowej przez uzależnionego wydaje się jej niepotrzebna),
  • Ukrywa problem picia bliskiej osoby przed innymi (członkowie rodziny starają się „na zewnątrz” zachować pozory normalności, aby prawda dotycząca uzależnienia się nie wydała, aby uchronić rodzinę i samego uzależnionego przed konsekwencjami jego picia).
  • Próbuje przejąć kontrolę nad piciem osoby bliskiej (ogranicza sytuacje alkoholowe, wylewa alkohol, odmierza ilości, kupuje alkohol, aby pijący nie wychodził z domu itp.)
  • Przejmuje odpowiedzialność za zachowania osoby pijącej, łagodzi konsekwencje picia: kłamie, płaci długi, dba o higienę pijącego, o jego wizerunek (np. pomimo częstych przypadków bycia ofiarą przemocy lub wykorzystywania seksualnego wielu członków rodzin nie zmienia swojego zachowania wobec uzależnionego).
  • Przejmuje za osobę pijącą obowiązki domowe, które ta zaniedbuje.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że współuzależnienie nie jest chorobą. Jest określane jako zespół nieprawidłowego przystosowania się do sytuacji problemowej. Oznacza to, że osoba współuzależniona jest tak skoncentrowana na próbach ograniczenia picia przez swojego bliskiego, że nieświadomie przejmuje odpowiedzialność i kontrolę za jego funkcjonowanie. Niejako zwalnia go z odpowiedzialności za swoje życie poprzez wzięcie tego życia w swoje ręce. W efekcie, wbrew swoim dążeniom, ułatwia pijącemu dalsze spożywanie alkoholu odsuwając od niego obowiązki codziennego życia. I nie jest to jedyna konsekwencja tej sytuacji. U osób współuzależnionych nasilają się bardzo często ostre reakcje na stres, zaburzenia stresowe pourazowe lub zaburzenia adaptacyjne. U wielu współuzależnionych kobiet pojawia się chęć utrzymania jedności małżeńskiej za wszelką cenę. U mężczyzn z kolei którzy zaczęli picie alkoholu w wieku kilkunastu lat stwierdzone jest zahamowanie rozwoju emocjonalnego i społecznego (dotyczy to nauki relacji z innymi z pozycji dorosłego a nie dziecka, rozwiązywania konfliktów małżeńskich, szukania rozwiązań swoich dylematów itp.). Zatrzymany jest proces dojrzewania. W efekcie wiele kobiet nieświadomie staje się odpowiedzialnymi za swojego partnera, jak za dziecko. A to powoduje utrwalanie się choroby ponieważ osoba uzależniona zostaje odsunięta od codziennych obowiązków, co – paradoksalnie – ułatwia jej coraz mocniejsze uzależnianie się od alkoholu.

Podkreślić należy, że współuzależnienie diagnozuje się wyłącznie u osób dorosłych. Spowodowane jest to faktem, iż osoby dorosłe mogą formalnie wybrać inną drogę poradzenia sobie z problemem picia członka rodziny w przeciwieństwie do dzieci; dzieci nie mają żadnego wyboru, są skazane na życie w takich warunkach, jakie stwarzają dla nich dorośli. Efekty dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym zazwyczaj dają o sobie znać w całym późniejszym dorosłym życiu (syndrom DDA).

Życie w nieustannym stresie spowodowanym piciem osoby bliskiej i brak skuteczności własnych działań w próbach rozwiązania problemu są przyczyną wielu psychicznych problemów, do których należą:

  • Zaburzenia psychosomatyczne – a więc nerwice, zaburzenia życia emocjonalnego (chaos emocjonalny, huśtawka nastrojów, ciągłe napięcie, stany depresyjne i lękowe), zakłócenie czynności poznawczych (zagubienie, brak poczucia sensu i celu, nierealistyczne oczekiwania),
  • Pustka duchowa i brak nadziei,
  • Uczucie osamotnienia,
  • Przekonanie o niemożności rozstania się z bliską osobą uzależnioną (co w efekcie podtrzymuje trwanie alkoholika w piciu),
  • Częste nadużywanie leków nasennych i uspokajających,
  • Trudności w realnej ocenie wymiaru problemów,
  • Odczuwalne obniżenie jakości życia,

Wnioski nasuwają się same: najpierw osoby współuzależnione muszą pomóc samym sobie. Poprzez poprawę stanu swojego zdrowia i wiedzy na temat alkoholizmu osoby te dopiero wtedy będą w stanie podjąć skuteczne działania na rzecz osoby uzależnionej. Należy zdać sobie sprawę, że nikt nie może zrobić za alkoholika tego, co on sam powinien zrobić. Skuteczne leczenie jest możliwe dopiero, gdy decyzję podejmuje sama osoba chora.

Natomiast osoby bliskie mając wiedzę o chorobie będą w stanie nie popełniać więcej dotychczasowych błędów, które doprowadzały jedynie do podporządkowania się zachowaniom alkoholika – i w efekcie pogłębianie jego choroby. Zmuszanie osoby chorej do zaprzestania picia bez pogłębiania wiedzy na temat alkoholizmu nie przynosi dobrych efektów, wręcz przeciwnie. Nawet, jeżeli te działania są wynikiem naturalnego odruchu wobec bliskiej osoby. A zatem powrót do normalności w rodzinie należy zacząć od siebie.

Współuzależnieni wymagają pomocy i mogą uzyskać poprawę stanu zdrowia, jeśli skorzystają z pomocy oferowanej im w placówkach terapii uzależnień. Placówki te w większości prowadzą również terapię dla współuzależnionych. Osoby te mogą korzystać w nich z bezpłatnej pomocy terapeutycznej i medycznej. Niezależnie bowiem od tego, czy pijący podejmie leczenie odwykowe, czy nie, czy zatrzyma picie, czy będzie pił dalej – osoby współuzależnione mogą poprawić jakość swojego życia i życia swoich dzieci. Należy jednak pamiętać, że bez przyjęcia fachowej pomocy z zewnątrz jest to praktycznie niemożliwe. Poza profesjonalną terapią współuzależnienia pomocne dla osób mających pijących bliskich mogą być spotkania wspólnoty Al-Anon. Celem tego ruchu jest wzajemne wspieranie się osób współuzależnionych w pokonywaniu trudności wynikających z życia z osobą pijącą i zmianie swojego funkcjonowania na bardziej satysfakcjonujące i skuteczne

Psychologiczne mechanizmy uzależnienia

U osoby uzależnionej pojawiają się mechanizmy, które mają na celu podtrzymywanie nałogowego funkcjonowania osoby. Wyróznia się trzy psychologiczne mechanizmy uzależnienia:

  1. Mechanizm Nałogowego Regulowania Uczuć
  2. Mechanizm Iluzji i Zaprzeczeń
  3. Mechanizm Rozpraszania i Rozdwajania JA

Mechanizm Nałogowego Regulowania Uczuć

Pojawia się on jako pierwszy. Każdy z nas codziennie odczuwa emocje przyjemne i nieprzyjemne. Naturalne jest, że każdy dąży do tego aby przeżywać tylko te przyjemne, a nieprzyjemnych unikać. Są dwa sposoby, aby to osiągnąć. Naturalne sposoby to: spotkanie ze znajomymi, pójście na spacer, bycie dla siebie dobrym. Drugim, nienaturalnym sposobem wzbudzania przyjemnych stanów jest zażywanie substancji psychoaktywnych. Wtedy osoba odkrywa, że jest to szybki i przyjemny sposób na pozbycie się złego samopoczucia. Wydaje się to dużo bardziej atrakcyjna metoda. W rezultacie człowiek rezygnuje z naturlanych metod radzenia sobie z przykrymi emocjami. Po pewnych czasie mechanizm ten zaczyna działać automatycznie i nieświadomie. Emocje przyjemne i nieprzyjemne kojarzą się z zażyciem substancji lub jej brakiem. Życie emocjonalne sprowadza się do zażywania narkotyków lub picia alkoholu. Człowiek nie pozwala sobie na naturalne przeżywanie przykrych emcji, chce jak najszyciej od nich uciec. Stany emocjonalne związane z zażywaniem substancji są bardzo skrajne: człowiek czuje się wspaniale lub beznadziejnie. Radzenie sobie z emocjami właśnie w taki sposób prowadzi do zniekształcenia przeżywania uczuć. Osoba zaczyna tracić zdolność do odczuwania, rozpoznawania, nazywania , przeżywania i radzenia sobie w naturalny sposób z emocjami. Używki stają się jedynym sposobem na doznanie ulgi.

Mechanizm Iluzji i Zaprzeczeń

Z upływem czasu do człowieka zaczyna docierać coraz więcej informacji o niekorzystym wpływie narkotyków czy alkoholu.  Jednakże równoczenie czuje on silną potrzebę zażywania tych substancji. Aby poradzić sobie z tymi myślami zaczyna fałszować rzeczywistość poprzez mechanizm iluzji i zaprzeczeń. Dzieję się to poprzez:

-zaprzeczenie prostym faktom czyli wmawianie sobie, że problem nie istnieje  np. „nie jestem uzależniony”,

-minimalizowanie czyli pomniejszenia problemu np. „biorę, ale mało”,

-racjonalizowanie czyli usprawiedliwianie sowjego zachowania, szukanie alibi, wyjaśnianie swojego zachowania np. „ kolega mnie namówił”,

-intelektualizowanie czyli wyjaśnianie, analizowanie np. „marihuana jest zdrowa, nie można się od niej uzależnić”,

-obwinianie czyli zrzucanie odpowiedzialnośći na innych np. „gdyby matka tyle ode mnie nie wymagała to bym nie brał”,

-wypieranie czyli zapominanie o nieprzyjemnych doznaniach np. „czułem się bardzo źle, ale to nie przez używki”,

-odwracanie uwagi czyli gdy pojawia się temat zażywania substancji osoba szybko reaguje i przekierowuje rozmowę na inny tor np. „czepiacie się mnie, pilnujcie lepiej mojej siostry, ostanio była na wagarach”,

– fantazjowanie  czyli nierealne wyobrażenie na temat skali własnego problemu, zapewnianie, że w każdej chwili osoba uzależniona może zerwać z nałogiem np. „biorę narkotyki, bo lubię, ale w każdej chwili mogę przestać”,

-marzeniowe planowanie   to tysiące pomysłów i planów, które powstają w głowie osoby uzależnionej pod wpływem np. substancji psychoaktywnych np. „kiedyś będę bogaty, będą miał dobrą pracę i super samochód”,

-koloryzowanie wspomnień a pomijanie konsekwencji  czyli opowiadanie o niezwykłych wyczynach, jakie zrobiło się „pod wpływem” np. „ale była super impreza, nie pamiętam, żebym pokłocił się z przyjacielem”.

Z czasem osoba przestaje podejmować jakiekolwiek działania na rzecz własnego zdrowia, odsuwa od siebie odpowiedzialność za własne czyny. Mechanizm ten zaczyna działać automatycznie i poza świadomością osoby.

Mechanizm Rozpraszania i Rozdwajania JA

W efekcie działania dwóch poprzednich mechanizmów człowiek zaczyna coraz mniej wiedzieć o sobie. Nie zna swoich rzeczywistych możliwości i ograniczeń. W rezultacie coraz częściej doświadcza poczucia niskiej własnej wartości, przestaje sobie radzić z codziennymi obowiązakmi, ma problemy w podjemowaniu decyzji, radzeniu sobie w zwykłym funkcjonowaniu. Człowiek postrzega siebie inaczej gdy jest pod wpyłwem substancji, a inaczej gdy używki przestają działać. Ekstaremalność związana z zażywaniem substancji utrwala rozmywanie się własnej tożsamośći i prowadzi do utworzenia biegunowych wersji JA. Z jednej strony (pod wpływem narkotyków lub alkoholu) osoba przekonana jest o własnych zaletach, możlwiościach, poczuciu sprawczośći, mocy i władzy. Z drugiej strony (wtedy gdy narkotyki nie działają) osoba wyraża się o sobie w negatywny sposób, mówi o swoich słabościach, klęskach i porażkach. Obie strony stanowią zafałszowany obraz siebie.